“Yeniyetmələrin emosiyalarını tanımağı və idarə etməyi öyrənməsi ən az akademik biliklər qədər əhəmiyyətlidir” – AÇIQLAMA
Bu gün Bakıdakı “İdrak” liseyində silahlı insident baş verib.
Sonxeber.az xəbər verir ki, hadisə Binəqədi rayonu ərazisindəki təhsil müəssisəsində qeydə alınıb.
Bildirilib ki, 10-cu sinif şagirdi müəllimə silahdan atəş açıb.
Dərhal xəstəxanaya çatdırılan müəllimin vəziyyətinin orta ağır olduğu bildirilir.
Bəs görəsən 10-cu sinif şagirdinin bu əməli törətməsinin arxasında hansı psixoloji problemlər dayanır?
Psixoloq G.Qədirli bu barədə Sonxeber.az -a açıqlama verib:
“Bu cür hadisələr cəmiyyət üçün son dərəcə sarsıdıcıdır və “yeniyetmə yaşında bir uşaq bunu necə edə bilər?” sualını qaçılmaz edir. Psixoloji baxımdan belə ağır zorakılıq halları adətən tək bir səbəbdən qaynaqlanmır. Burada bir neçə risk faktorunun eyni anda təsir göstərməsi ehtimalı yüksək olur.
Yeniyetməlik dövrü emosiyaların ən kəskin yaşandığı mərhələlərdən biridir. Bu yaşda olan uşaqlar haqsızlığa uğradıqlarını düşündükdə, alçaldıldıqlarını hiss etdikdə və ya dərin qəzəb yaşadıqlarında bu hissləri sağlam şəkildə ifadə etmək və tənzimləməkdə çətinlik çəkə bilirlər. Emosional idarəetmə bacarıqları hələ tam formalaşmadığı üçün yığılıb qalan gərginlik bəzən partlayış nöqtəsinə çata bilir.
Digər mühüm məqam düşüncə tərzidir. Yeniyetmələr çox vaxt hadisələrə “hamı mənə qarşıdır”, “başqa çıxış yolum yoxdur” kimi qara-ağ baxışla yanaşa bilirlər. Bu yaş dövründə beynin nəticələri əvvəlcədən ölçüb-biçməyə cavabdeh olan hissəsi tam yetkinləşmədiyi üçün impulsiv qərarlar vermək riski daha yüksək olur. Bu da zorakı davranışı bir anlıq “çıxış yolu” kimi göstərən təhlükəli düşüncə formalaşdıra bilər.
Belə halların arxasında uzunmüddətli psixoloji gərginlik də dayana bilər. Məktəbdə davamlı konfliktlər, bullinq, müəllim və ya yaşıdlarla ağır münasibətlər, ailədaxili problemlər, zorakılığa məruz qalma və ya şahidi olma, həmçinin müalicə olunmamış depressiya və davranış pozuntuları risk faktorları sırasındadır. Uşaq uzun müddət emosional dəstək almadıqda və özünü eşidilməmiş hiss etdikdə daxili gərginlik təhlükəli istiqamətə yönələ bilər.
Bəzi hallarda empati hissinin zəifləməsi də rol oynayır. Travma yaşamış və ya emosional baxımdan laqeyd mühitdə böyüyən uşaqlarda başqasının ağrısını anlama və hiss etmə qabiliyyəti zəifləyə bilər. Bu isə zorakı davranış zamanı insanı saxlayan daxili əngəllərin zəif olmasına gətirib çıxarır.
Bununla yanaşı, belə hadisələrdə vasitəyə çıxış imkanı da mühüm rol oynayır. Psixoloji gərginlik və impulsivlik təhlükəli alətə asan çıxışla birləşdikdə risk kəskin şəkildə artır. Dünyada məktəb zorakılığı ilə bağlı araşdırmalar da göstərir ki, əlçatan vasitə olduqda faciələrin baş vermə ehtimalı yüksəlir.
Bütün bunlar baş verən əmələ heç bir halda haqq qazandırmır. Sadəcə onu göstərir ki, belə faciələr çox vaxt bir anda yaranmır, öncədən müşahidə oluna biləcək psixoloji siqnalların vaxtında fərq edilməməsinin nəticəsi olur. İçinə qapanma və ya kəskin aqressivləşmə, ümidsizlik ifadələri, zorakılığa həddindən artıq maraq, davamlı intizam problemləri kimi dəyişikliklər ciddi siqnal sayılmalıdır.
Bu cür hadisələr məktəblərdə psixoloji dəstəyin gücləndirilməsinin, müəllim-şagird münasibətlərində təhlükəsiz emosional mühitin yaradılmasının və ailə ilə ünsiyyətin nə qədər vacib olduğunu bir daha göstərir. Yeniyetmələrin emosiyalarını tanımağı, ifadə etməyi və idarə etməyi öyrənməsi ən az akademik biliklər qədər əhəmiyyətlidir.”
