Stimul Sözünün Mənası və Rolu | Psixologiya, Təhsil və İqtisadiyyat
“Stimul” sözü gündəlik həyatımızda, psixologiya, iqtisadiyyat, təhsil və digər sahələrdə tez-tez qarşılaşdığımız terminlərdən biridir. Lakin onun mənası və istifadəsi bəzən qarışıq görünə bilər. Bu məqalədə stimul sözünün mənasını, tarixi, növlərini və həyatdakı rolunu ətraflı şəkildə izah edəcəyik.
Stimul sozunun menasi
Stimul Sözünün Etimologiyası
“Stimul” sözü latınca “stimulus” sözündən gəlir və birbaşa tərcümədə “təhrik edən şey” və ya “hərəkətə gətirən vasitə” mənasını verir. Latınca “stimulus” əsasən “iynə”, “batma” və ya “hərəkətə gətirici təkan” kimi anlaşılırdı.
Bu söz sonradan müxtəlif dillərə keçərək ümumi istifadə mədəniyyətində “hərəkətə gətirən faktor” və “təhrik edən amil” mənasını aldı. Azərbaycan dilində də “stimul” daha çox insanın və ya təşkilatın müəyyən bir hərəkətə yönəlməsini təmin edən amil kimi istifadə olunur.
Stimul Sözünün Ümumi Mənası
Sadə şəkildə desək, stimul bir şeyi etməyə səbəb olan və ya insanın davranışını yönəldən amildir.
Məsələn:
- Uşağa dərs oxumağa həvəsləndirmək üçün verilən kiçik mükafat stimul rolunu oynayır.
- İqtisadiyyat sahəsində hökumətin vergi endirimi və ya subsidiya proqramları iş adamları üçün bir stimul kimi çıxış edir.
Beləliklə, stimul həm psixoloji, həm də maddi və ya sosial bir təhrik vasitəsi ola bilər.
Stimulun Növləri
Stimul ümumiyyətlə iki əsas növə bölünür:
1. Maddi Stimul
Maddi stimul, şəxsin hərəkətini və ya davranışını təşviq etmək üçün verilən maddi resurs və ya faydalardır.
Məsələn:
- Maaş artımı və bonuslar
- Hədiyyələr və pul mükafatları
- İqtisadi təşviq proqramları
Maddi stimul ən çox iş dünyasında, iqtisadiyyat və idarəetmə sahəsində tətbiq edilir. İnsanlar bu cür stimul vasitəsi ilə konkret məqsədlərə yönəlirlər.
2. Qeyri-Maddi Stimul
Qeyri-maddi stimul isə şəxsin motivasiyasını artıran, amma maddi olmayan faktorları əhatə edir.
Məsələn:
- Tərif və təşəkkür sözləri
- Sosial tanınma və hörmət
- Psixoloji motivasiya, məsələn, uğur hissi və ya daxili məmnuniyyət
Qeyri-maddi stimul həm iş yerində, həm də təhsil və sosial həyatın müxtəlif sahələrində böyük əhəmiyyətə malikdir.
Stimul və Psixologiya
Psixologiyada stimul termini çox geniş istifadə olunur və insan davranışını izah etmək üçün vacibdir.
- Psixoloji stimul beyinə və mərkəzi sinir sisteminə təsir edən xarici və daxili faktorlar kimi qəbul edilir.
- İnsanlar hər hansı bir hərəkət etməyə və ya müəyyən qərar qəbul etməyə təhrik edən hiss və faktorlar stimullar vasitəsilə yaranır.
Məsələn, məktəblərdə uşaqları öyrənməyə həvəsləndirmək üçün oyunlar və tədris mühitində interaktiv metodlar stimul funksiyasını yerinə yetirir.
Stimul və İqtisadiyyat
İqtisadiyyat sahəsində stimul həm dövlət siyasətində, həm də fərdi işgüzar fəaliyyətdə mühüm rol oynayır.
- Dövlətlərin iqtisadi təşviq mexanizmləri vergi güzəştləri, subsidiyalar və ya kredit imkanları şəklində həyata keçirilir.
- Şirkətlər işçilərinin məhsuldarlığını artırmaq üçün bonuslar, mükafatlar və əlavə sosial imkanlar təqdim edirlər.
Beləliklə, stimul iqtisadiyyatın inkişafına, işgüzar davranışın təşviqinə və resursların daha effektiv istifadəsinə səbəb olur.
Stimulun Təhsildə Rolu
Təhsil sahəsində stimul öyrənənlərin motivasiyasını artırmaq üçün istifadə olunur.
- Kiçik mükafatlar və sertifikatlar tələbələri dərsə həvəsləndirə bilər.
- Müəllimin tərifləri və diqqəti də qeyri-maddi stimul kimi təsir göstərir.
- Təhsil texnologiyalarının istifadəsi, məsələn, interaktiv oyunlar və rəqabət mühitləri, tələbələri aktiv öyrənməyə təhrik edir.
Təhsildə stimul düzgün istifadə edildikdə, öyrənmə prosesi daha səmərəli və maraqlı olur.
