“Salam” sözü insanların bir-biri ilə ünsiyyətə başladığı ən əsas və ən qədim ifadələrdən biridir. Bu söz ilk baxışda sadə görünsə də, daşıdığı məna və yaratdığı təsir olduqca dərindir. Salam demək təkcə “səni gördüm” və ya “buradayam” mesajı vermək deyil, eyni zamanda qarşı tərəfə hörmət, xoş niyyət və sülh arzusu çatdırmaqdır.
Gündəlik həyatda salamlaşma insanlar arasında münasibətlərin təməlini qoyur. Salam verilən anda ünsiyyət üçün psixoloji körpü yaranır. Salamlaşma olmayan yerdə isə soyuqluq, məsafə və bəzən hörmətsizlik hissi meydana çıxır. Buna görə də “salam” sözü sosial münasibətlərin açar anlayışlarından biri hesab olunur.
Salam sozunun menasi
Salam sözünün etimologiyası və mənşəyi
“Salam” sözü ərəb mənşəlidir və “s-l-m” kökündən yaranıb. Bu kök “sülh”, “əmin-amanlıq”, “təhlükəsizlik” və “rahatlıq” mənalarını ifadə edir. Eyni kökdən yaranan “sülh”, “İslam”, “müsəlman” kimi sözlər də bu mənəvi xətti davam etdirir.
Tarixi baxımdan salamlaşma forması insan cəmiyyətləri formalaşandan bəri mövcuddur. Ərəb mədəniyyətində “əs-səlamu aleykum” ifadəsi “sizə sülh olsun” mənasını verir. Azərbaycan dilində işlənən “salam” sözü də məhz bu dərin məna qatını qoruyub saxlayaraq zamanla gündəlik danışıq dilinin ayrılmaz hissəsinə çevrilib.
Azərbaycan mədəniyyətində salam sözünün yeri
Azərbaycan cəmiyyətində salamlaşma təkcə dil qaydası deyil, eyni zamanda əxlaq və tərbiyə göstəricisidir. Uşaqlara erkən yaşlardan “böyüyə salam vermək”, “evə girəndə salam demək” öyrədilir. Bu, ailədaxili və ictimai münasibətlərdə hörmət anlayışının formalaşmasına xidmət edir.
Xalq arasında belə bir fikir var: “Salam vermək savabdır”. Bu deyim salamın təkcə sosial deyil, mənəvi dəyərini də vurğulayır. Kənd yerlərində salamlaşma daha geniş və səmimi olur, bəzən salamdan sonra hal-əhval tutmaq, ailə üzvlərini soruşmaq adət halını alır.
Salamın dini və mənəvi mənası
İslam mədəniyyətində salam xüsusi yer tutur. “Salam” Allahın adlarından biri – “Əs-Salam” ilə əlaqələndirilir və bu söz ilahi sülh və əmin-amanlıq anlayışını ifadə edir. İslamda salam vermək təşviq edilir, salamı almaq isə vacib sayılır.
Dini baxımdan salamlaşma insanlar arasında sevgi, qardaşlıq və bərabərlik hissini gücləndirir. Tanıdığın və ya tanımadığın insana salam vermək, cəmiyyət daxilində inam və birlik mühiti yaradır. Bu səbəbdən salam sadəcə söz deyil, mənəvi bir davranış formasıdır.
Salam sözünün psixoloji təsiri
Psixoloji baxımdan salamlaşma insanlarda müsbət emosiyalar yaradır. Gülərüz və səmimi şəkildə deyilən salam qarşı tərəfdə dəyərli olduğunu hiss etdirməklə yanaşı, stress və gərginliyi də azalda bilər. Xüsusilə iş mühitində salamlaşma əməkdaşlar arasında münasibətlərin sağlam qurulmasına kömək edir.
Araşdırmalar göstərir ki, salamlaşma sosial bağları gücləndirir və insanlarda aidiyyət hissini artırır. Bir mühitdə salamlaşma yoxdursa, insanlar özlərini yad və kənar hiss edə bilərlər. Bu baxımdan salam sözünün təsiri düşündüyümüzdən daha güclüdür.
Salam və digər salamlaşma formaları
Azərbaycan dilində “salam” əsas salamlaşma forması olsa da, ondan törəyən və ya onu əvəz edən başqa ifadələr də mövcuddur. Məsələn, “sabahın xeyir”, “axşamın xeyir”, “hər vaxtın xeyir” kimi ifadələr salamlaşmanı zaman anlayışı ilə əlaqələndirir.
Rəsmi mühitlərdə isə “salam” sözü bəzən daha neytral ifadələrlə əvəz olunur. Bununla belə, “salam” həm rəsmi, həm də qeyri-rəsmi ünsiyyətdə rahatlıqla işlədilə bilən universal bir sözdür. Bu universallıq onun dilimizdəki gücünü göstərir.
Salam sözünün ədəbiyyat və folklorda istifadəsi
Azərbaycan ədəbiyyatında və folklorunda salam sözü tez-tez rast gəlinən anlayışdır. Xalq mahnılarında, bayatılarda və dastanlarda salamlaşma səhnələri insanlar arasında hörmət və münasibətlərin göstəricisi kimi təqdim olunur.
Klassik poeziyada salam bəzən sevgi, bəzən ayrılıq, bəzən də ehtiram rəmzi kimi işlədilir. Məsələn, bir aşiqin sevdiyinə salam göndərməsi həm bağlılıq, həm də həsrət mənası daşıya bilər. Bu da salam sözünün emosional yükünü daha da artırır.
Müasir dövrdə salam anlayışının dəyişən forması
Texnologiyanın inkişafı ilə salamlaşma formaları da dəyişib. Bu gün insanlar sosial şəbəkələrdə və mesajlaşma tətbiqlərində salam sözünü yazılı şəkildə işlədirlər. “Salam”, “salamlar”, “salam ” kimi ifadələr virtual ünsiyyətin adi hissəsinə çevrilib.
Bununla belə, salamın əsas mahiyyəti dəyişməz qalır. İstər real həyatda, istərsə də rəqəmsal mühitdə salam qarşı tərəfə diqqət və hörmət göstərmək məqsədi daşıyır. Mühit dəyişsə də, salam sözünün verdiyi mesaj eynidir.
Salam verməməyin sosial mənası
Salam verməmək bir çox hallarda mənfi qarşılanır. Cəmiyyətimizdə salam verməyən insan soyuq, təkəbbürlü və ya hörmətsiz kimi qiymətləndirilə bilər. Xüsusilə tanış insanlar arasında salamlaşmamaq münasibətlərdə gərginlik yarada bilər.
Bəzən salam verilməməsi bilmədən və ya diqqətsizlikdən baş versə də, nəticədə yanlış anlaşılmalar ortaya çıxa bilər. Bu da salamın nə qədər həssas və əhəmiyyətli bir ünsiyyət elementi olduğunu göstərir.
Salam sözünün dəyəri və gündəlik həyatda qorunması
Salam sözü kiçik görünməsinə baxmayaraq, böyük mənəvi və sosial dəyərə malikdir. O, insanları bir-birinə yaxınlaşdırır, münasibətləri yumşaldır və cəmiyyətdə qarşılıqlı hörmət mühiti yaradır. Salam vermək heç bir maddi dəyər tələb etməsə də, təsiri olduqca güclüdür.
Gündəlik həyatda salamlaşma mədəniyyətini qorumaq, onu yeni nəsillərə ötürmək vacibdir. Çünki salam sözünün yaşaması cəmiyyətin mədəni və mənəvi sağlamlığının göstəricilərindən biridir.
