Kredit və borc mübahisələrində vətəndaşın nələrə şübhəsini artırmaq lazımdır – AÇIQLAMA
Kredit və borc münasibətləri müasir dövrdə ən çox mübahisə doğuran hüquqi sahələrdən biridir. İnsanlar çox vaxt müqaviləni tam öyrənmədən imzalayar, öhdəliklərin miqdarını və mümkün riskləri düzgün qiymətləndirmir.
Nəticədə gecikmələr, əlavə faizlər, cərimələr və məhkəmə münaqişələri yaranır.
Bəs görəsən, kredit və borc mübahisələrində vətəndaş özünü necə qoruya bilər?
Hüquqşünas Xanım Yusifova bu barədə Sonxeber.az-a açıqlama verib:
“İlk müdafiə mexanizmi qarşısında qoyulan tələb müqavilə mərhələsində başlayır. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinə əsasən, kredit müqaviləsi yazılı formada bağlanmalıdır və tərəflərin hüquq və vəzifələri aydın şəkildə görənilməlidir. Müqaviləni imzalamazdan əvvəl faiz dərəcəsi, illik effektiv faiz, cərimə şərtləri, vaxtından əvvəl ödəmə imkanları və əlavə komissiyalar dəqiqliklə yoxlanmalıdır. Şifahi vədlərin hüquqi qüvvəsi demək olar ki, yoxdur – əsas sənəd müqavilədir.
İkinci vacib məqam ödəniş intizamıdır. Gecikmə yaranarsa, borclu tərəf dərhal bank və ya kreditorla yazılı şəkildə əlaqə saxlamalıdır. Qanun ödəniş qrafikinin dəyişdirilməsi imkanını istisna etmir. Praktikada banklar çox vaxt məhkəmədən əvvəl razılaşmaya üstünlük verirlər. Yazılı müraciət etmək sonradan sübut baxımından əhəmiyyətlidir.
Əgər artıq mübahisə yaranıbsa, vətəndaşın bir neçə hüquqi aləti var. Kreditor tərəfindən hesablanan faiz və cərimələr qanunvericiliyə və müqaviləyə uyğun olmalıdır. Mülki Məcəlləyə görə, həddən artıq yüksək cərimə məbləği məhkəmə tərəfindən azaldıla bilər. Bundan əlavə, borcun məbləği ilə bağlı hesablamalar şəffaf şəkildə təqdim olunmalıdır, borclu tərəf detallı çıxarış tələb etmək hüququna malikdir.
Məhkəmə mərhələsində isə vətəndaş müdafiə hüququndan istifadə etməlidir. İddia ərizəsi alındıqda ona laqeyd yanaşmaq olmaz. Etiraz ərizəsi təqdim etmək, sübutlar toplamaq və mümkün hüquq təcride qarşı mübarizə üçün qanuni şəraiti göstərmək lazımdır. Bəzi hallarda zamanaşımı müddəti tətbiq oluna bilər. Azərbaycan qanunvericiliyində ümumi iddia müddəti adətən 3 ildir, lakin konkret haldan asılı olaraq dəyişə bilər.
Əgər borc mikromaliyyə təşkilatı və ya fiziki şəxs qarşısındaydır, eyni prinsiplər tətbiq edilir: yazılı sübut, dəqiq hesablaşma və hüquqi əsas. Qeyri-rəsmi, sənədsiz borclanma isə sonradan ciddi sübut problemi yaradır.
Unudulmamalıdır ki, borcun mövcudluğu vətəndaşı hüquqsuz etmir. Hüquq sistemi cəza mexanizmi deyil, balans mexanizmidir. Vaxtında hüquqi məsləhət almaq, sənədləri qorumaq və emosional deyil, hüquqi əsasla hərəkət etmək ən effektiv müdafiə yoludur. Maliyyə intizamı iqtisadi məsələdir, amma onu düzgün idarə etmək hüquqi savad tələb edir.”
Mənbə: https://sonxeber.az/388763/kredit-ve-borc-mubahiselerinde-vetendas-ozunu-nece-qoruya-biler-aciqlama
