Mezheb Sözünün Mənası – Tarixi, Dini və Müasir İstifadəsi
“Mezheb” sözü, ümumiyyətlə dini və fəlsəfi kontekstlərdə işlədilən bir termindir. Bu məqalədə biz “mezheb” sözünün mənasını, tarixi köklərini, müxtəlif mədəniyyətlərdə istifadəsini və müasir dünyada rolunu ətraflı şəkildə araşdıracağıq. Məqsədimiz bu anlayışı həm tarixi, həm də müasir baxımdan izah etməkdir.
Mezheb sozunun menasi
Mezheb Sözünün Etimologiyası
“Mezheb” sözü ərəb dilindən götürülmüşdür və “yol”, “istiqamət” və ya “metod” mənasını verir. Ərəb dilində bu söz مذهب (məzhəb) şəklində yazılır. Tarixi baxımdan, “mezheb” anlayışı insanların dini inanclarını, ibadət qaydalarını və həyat prinsiplərini sistemləşdirən bir yol kimi qəbul edilmişdir.
Məsələn, İslam dünyasında “mezheb” sözünün istifadəsi geniş yayılmışdır və insanların dini praktikasını və hüquqi düşüncələrini müəyyən edən məktəbləri ifadə edir.
Mezheb Nə Deməkdir?
Sadə dillə desək, “mezheb” bir inanc sisteminə, fəlsəfi və ya dini məktəbə aid bir anlayışdır. Bu, həmçinin insanların həyatlarını və sosial davranışlarını müəyyən edən prinsiplər toplusudur.
Dini Kontekstdə Mezheb
Dini baxımdan, mezheb insanların Tanrıya, ibadət qaydalarına və dini hüquqa yanaşma tərzini göstərir. Məsələn:
- İslamda: Sünni və Şiə mezhebləri müxtəlif hüquqi və ibadət prinsiplərinə əsaslanır.
- Xristianlıqda: Katolik, Protestant və Ortodoks mezhebləri fərqli ibadət və doktrinal sistemlərə malikdir.
Fəlsəfi və Sosial Kontekstdə Mezheb
Mezheb yalnız dini sahədə deyil, fəlsəfi və sosial həyatda da istifadə olunur. Fəlsəfi mezheblər insan həyatının mənası, etik qaydalar və bilik yolları ilə bağlı spesifik düşüncə məktəblərini əhatə edir. Məsələn, Stoizm, Epikürçülük və Platonçuluq qədim Yunan fəlsəfəsində mezheb rolunu oynayır.
Mezheblərin Tarixi İnkişafı
Mezheblər tarix boyunca insan cəmiyyətində əhəmiyyətli rol oynamışdır. Onlar həm dini, həm də sosial nizamın formalaşmasında vasitə olmuşdur.
- İslam Dünyasında:
İslam tarixində dörd əsas Sünni mezhebi – Hənəfi, Maliki, Şafii və Hənbəli – hüquqi və dini həyatın müxtəlif aspektlərini tənzimləyir. Bu mezheblər insanların ibadət formalarını, sosial davranış qaydalarını və hüquqi qərarları istiqamətləndirir. - Xristianlıqda:
Xristianlığın erkən dövrlərində Katolik və Ortodoks mezhebləri formalaşmış, Reformasiya dövründə isə Protestant mezhebi yaranmışdır. Hər bir mezheb öz ibadət tərzini, təlimlərini və cəmiyyətlə münasibətlərini müəyyənləşdirir. - Hind və Buddist Tradtisiyalarda:
Hinduizm və Buddizm də müxtəlif mezheblərə malikdir. Məsələn, Buddizmdə Theravada və Mahayana kimi mezheblər fərqli təlim və praktikaları nümayiş etdirir.
Mezhebin Əhəmiyyəti
Mezheb yalnız fərdi inancları deyil, həm də cəmiyyətin sosial və hüquqi nizamını tənzimləyir. Mezheblər insanların:
- Dini ibadətini istiqamətləndirməsinə,
- Etik və sosial davranışlarını formalaşdırmasına,
- Hüquqi və hüquqi prinsiplərini müəyyən etməsinə,
yardım edir.
Məsələn, İslamda Hənəfi və Şafii mezheblərinin hüquqi fərqlilikləri insanların gündəlik ibadət və həyat qaydalarına birbaşa təsir göstərir. Eyni şəkildə, Katolik və Protestant mezhebləri xristianların ibadət tərzində və sosial münasibətlərində fərqlilik yaradır.
Müasir Dünyada Mezheb
Bugünkü dünyada mezheb anlayışı həm dini, həm də sosial kontekstdə aktualdır. Qloballaşma və texnologiyanın inkişafı ilə insanlar müxtəlif mezheblərlə tanış olur və onların prinsiplərini müqayisə edə bilir.
Müasir dövrdə mezheblərin rolu:
- Dini kimlik və mədəniyyətin qorunması
- Fərqli inanc və sosial sistemlərin anlaşılması
- Dialoq və tolerantlıq üçün vasitə
kimi əhəmiyyətli sahələrdə özünü göstərir.
