Stenoqrafiya Sözünün Mənası və İstifadəsi – Qısa Yazı Texnikası
Stenoqrafiya sözünün mənasını anlamaq üçün əvvəlcə onun etimologiyasına, tarixi inkişafına və müasir istifadəsinə diqqət yetirmək vacibdir. Bu məqalədə stenoqrafiyanın leksik mənası, növləri, funksiyaları və gündəlik həyatda rolu ətraflı şəkildə izah olunacaq.
Stenoqrafiya sozunun leksik menasi
Stenoqrafiya Nədir?
Stenoqrafiya, qısa yazı və ya sürətli yazı texnikası kimi tanınır. Sözün öz mənası qədim yunan dilindəki iki hissədən yaranıb: “stenos” (dar, qısa) və “graphein” (yazmaq). Beləliklə, stenoqrafiya “qısa yazmaq” və ya “sürətli yazı” mənasını verir.
Bu texnika əsasən mətni tez bir zamanda, lakin mənasını itirmədən yazmaq üçün istifadə olunur. Ən çox jurnalistlər, katiblər, hüquqşünaslar və elmi konfranslarda qeyd aparan şəxslər tərəfindən tətbiq olunur.
Stenoqrafiyanın Tarixi
Stenoqrafiya uzun bir tarixə malikdir. İlk sistemlər eramızdan əvvəl III əsrdə Romada və Yunanıstanda meydana çıxıb. O dövrdə məqsəd rəsm və simvollarla sürətli yazı aparmaq idi.
Orta əsrlərdə Avropada stenoqrafiya katiblər və dövlət orqanları üçün vacib alət olmuşdur. 19-cu əsrdə isə modern stenoqrafiya sistemləri yaradılmış, xüsusilə Pitman və Gregg metodları ilə geniş yayılmışdır.
Stenoqrafiyanın Leksik Mənası və İzahı
Leksik mənası baxımından, stenoqrafiya yalnız “qısa yazı” demək deyil, həm də sürət və səmərəliliyi artıran xüsusi yazı sistemi kimi başa düşülür.
Əsas xüsusiyyətləri:
- Qısaltmalar: Sözləri tam yazmaq yerinə, hərf və simvollarla qısaldır.
- Sürət: Ənənəvi yazıdan çox daha sürətli aparılır.
- Oxunaqlılıq: Sistem düzgün öyrənildikdə, yazılanlar asanlıqla oxuna bilir.
Məsələn, “məsələ” sözünü stenoqrafiyada simvol və qısaltmalarla yazmaq mümkündür, bu da yazını xeyli sürətləndirir.
Stenoqrafiyanın Növləri
Stenoqrafiyanın müxtəlif növləri mövcuddur və bunlar fərqli məqsədlərə xidmət edir:
- Fonetik Stenoqrafiya: Sözləri səsə əsaslanaraq qısaldır. Məsələn, “salam” sözü “slm” kimi yazıla bilər.
- Simvolik Stenoqrafiya: Sözləri simvollarla əvəz edir. Bu, xüsusilə sürət tələb edən hallarda istifadə olunur.
- Qarmaqarışıq Stenoqrafiya: Fonetik və simvolik sistemlərin kombinasiyasıdır.
Bu növlərin hər biri müxtəlif sahələrdə, məsələn, məhkəmə, jurnalistika və təhsil sahələrində öz yerini tapır.
Stenoqrafiyanın İstifadə Sahələri
Stenoqrafiya yalnız tarixdə qalmayıb, müasir dövrdə də aktuallığını qoruyur. Əsas istifadə sahələri bunlardır:
- Hüquq və məhkəmə işləri: Məhkəmə qeydləri sürətli və dəqiq aparılır.
- Jurnalistika: Konfrans, müsahibə və iclasların qeyd edilməsi.
- Təhsil: Müəllimlər və tələbələr üçün dərs qeydlərinin səmərəli aparılması.
- İşgüzar yazışmalar: Katiblər və ofis işçiləri üçün vaxt qənaəti.
Bu sahələrdə stenoqrafiya həm sürət, həm də dəqiqlik baxımından böyük üstünlük təmin edir.
