Plantasiya Sözünün Mənası və Tarixi
“Plantasiya” sözü gündəlik danışıqda nadir hallarda istifadə olunsa da, tarixi, iqtisadi və mədəni kontekstdə çox geniş mənaya malikdir. Bu məqalədə sizə “plantasiya” sözünün mənasını, tarixçəsini, növlərini və müasir istifadəsini ətraflı şəkildə izah edəcəyik.
Plantasiya sozunun menasi
Plantasiya Nə Deməkdir?
Plantasiya sözü ümumiyyətlə geniş ərazilərdə müəyyən bir məhsulun – məsələn, çay, qəhvə, şəkər çuğunduru, pambıq, meyvə ağacları və ya digər kənd təsərrüfatı məhsullarının – sistemli şəkildə yetişdirildiyi bağ və ya təsərrüfat mənasında işlədilir.
Sadə dillə desək, plantasiya təkcə bağ və ya sahə deyil, eyni zamanda orada tətbiq olunan intensiv və təşkilatlı kənd təsərrüfatı fəaliyyəti deməkdir.
Məsələn:
- Pambıq plantasıyası – pambıq bitkisinin geniş ərazilərdə sistemli şəkildə yetişdirilməsi.
- Kofe plantasıyası – kofe ağaclarının istehsal məqsədilə yetişdirildiyi sahələr.
Plantasiya Sözünün Tarixi
Plantasiya anlayışı əsasən Avropa kolonializminin yayılması ilə yaranmışdır. 16-18-ci əsrlərdə Avropa ölkələri yeni torpaqlarda geniş sahələrdə ticarət məhsulları yetişdirmək məqsədilə plantasiyalar qurmuşdular. Bu dövrdə plantasiya əsasən:
- Amerika qitəsində – şəkər, tütün və pambıq istehsalı üçün
- Afrika və Asiyada – qəhvə, ədviyyat və digər tropik məhsullar üçün
istifadə olunurdu.
Tarixi baxımdan plantasiya sistemləri bəzən zorla əmək və qulluq əsasında qurulurdu ki, bu da müəyyən mənada sosial və iqtisadi problemlərə yol açmışdır.
Plantasiyanın Əsas Xüsusiyyətləri
Plantasiya yalnız torpaq sahəsi demək deyil. Onun bir neçə əsas xüsusiyyəti vardır:
- Böyük ərazi – Plantasiyalar adətən hektarlarla ölçülən geniş sahələrdə fəaliyyət göstərir.
- Tək məhsul yönümlülük – Plantasiyalarda adətən yalnız bir növ məhsul istehsal olunur.
- Təşkilatlı işçi qüvvəsi – Tarixi dövrdə işçilər qulluqçular və ya köləlik sistemi ilə təmin olunurdusa, müasir dövrdə mexanizasiya və əmək idarəsi ilə təmin olunur.
- Ticarət yönümlülük – Plantasiyalar əsasən ticarət və sənaye istehsalına xidmət edir, şəxsi istehsal üçün deyil.
Bu xüsusiyyətlər plantasiyanı adi bağ və ya təsərrüfatdan fərqləndirir.
Plantasiyanın Növləri
Plantasiyalar müxtəlif məqsədlərə görə fərqlənə bilər. Ən çox rast gəlinən növləri bunlardır:
1. Tropik Plantasiyalar
Bu növ plantasiyalar əsasən tropik iqlim zonalarında yerləşir və aşağıdakı məhsulları əhatə edir:
- Qəhvə
- Şəkər qamışı
- Kakao
- Bananas
2. Meyvə və Çay Plantasiyaları
Bu plantasiyalar əsasən subtropik və mülayim iqlimdə rast gəlinir:
- Alma, nar, portağal bağları
- Çay plantasiyaları
3. Pambıq və Tütün Plantasiyaları
Əsasən Amerika və Asiya ölkələrində geniş yayılmışdır. Bu plantasiyalar ticarət üçün yüksək miqdarda istehsal təmin edir.
Müasir Dövrdə Plantasiya
Bugünkü dövrdə plantasiyalar texnologiya və elmi yanaşmalarla idarə olunur. Mexaniki sulama sistemləri, gübrələmə metodları, kənd təsərrüfatı dronları plantasiyalarda məhsuldarlığı artırır.
Müasir plantasiyalar həm də ekoloji cəhətdən davamlı istehsala yönəlir. Məsələn, bio-qəhvə plantasiyaları və ya ekoloji pambıq sahələri ətraf mühitə zərəri minimuma endirmək üçün xüsusi metodlardan istifadə edir.
Plantasiya və Sosial-Mədəni Təsirlər
Plantasiyalar həm iqtisadi, həm də sosial mədəni təsirlərə malikdir. Tarixi baxımdan:
- Plantasiyalar yeni torpaqlarda kənd təsərrüfatı məhsullarının artmasına səbəb olmuşdur.
- Lakin zorla əmək və kolonial siyasət səbəbindən ciddi sosial ədalətsizliklər yaranmışdır.
Müasir dövrdə isə plantasiyalar yerli icmalar üçün iş yerləri təmin edir, turizm potensialı yaradır və kənd təsərrüfatı texnologiyalarının inkişafına töhfə verir.
