“Cinayət Məcəlləsi ilə təyin olunan cəza məhkəmə hökmü ilə bitmir” – AÇIQLAMA
Cinayətlərin qarşısının alınmasında təkcə sərt qanunlar deyil, həmin qanunların praktikada necə icra olunduğu da həlledici rol oynayır. Cinayət Məcəlləsində nəzərdə tutulan cəzaların real həyatda effektiv tətbiqi cəmiyyətin ədalət hissinə, hüquq sisteminə inamına və cinayətlərin təkrarlanma səviyyəsinə birbaşa təsir göstərir. Bu baxımdan cəzanın kağız üzərində qalması ilə onun real icrası arasındakı fərq hüquqi müzakirələrin əsas mövzularından biridir.
Cinayət Məcəlləsində nəzərdə tutulan cəzalar praktikada nə dərəcədə effektiv icra olunur?
Bu barədə hüquqşünas Xanım Yusifova Sonxeber.az -a açıqlama verib:
“Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsində nəzərdə tutulan cəzalar mahiyyət etibarilə kifayət qədər geniş və balanslıdır. Qanunvericilik həm cəzalandırma, həm də islah prinsiplərinə əsaslanır. Lakin əsas problem cəzaların mövcudluğunda deyil, onların praktikada tətbiqi və icra mexanizmlərinin effektivliyində ortaya çıxır.
Praktikada müşahidə olunur ki, bəzi hallarda cəza təyin edilərkən onun preventiv funksiyası arxa plana keçir. Şərti məhkumetmə, cəzanın təxirə salınması, vaxtından əvvəl azadlığa buraxılma kimi institutlar qanunvericilikdə humanizm prinsipi ilə əsaslandırılsa da, düzgün tətbiq edilmədikdə əks effekt yarada bilir. Xüsusilə də ağır və zorakı cinayətlərdə bu cür yanaşma cəmiyyətdə cəzasızlıq təəssüratı formalaşdırır.
Digər mühüm məsələ cəzaların icrası mərhələsidir. Cinayət Məcəlləsi ilə təyin olunan cəza məhkəmə hökmü ilə bitmir; onun real icrası, nəzarət mexanizmləri və cəzaçəkmə müəssisələrində tətbiq olunan islah tədbirləri də effektivliyin əsas göstəricisidir. Təəssüf ki, bəzi hallarda cəzaçəkmə sistemində islah məqsədi arxa plana keçir və bu da şəxsin cəmiyyətə yenidən adaptasiyasını çətinləşdirir.
Bundan əlavə, eyni tipli cinayətlərə görə fərqli məhkəmə qərarlarının verilməsi cəzaların effektivliyinə kölgə salır. Qanunvericilik çərçivəsində hakimlərin mülahizə hüququ mövcud olsa da, bu mülahizə bəzən vahid məhkəmə praktikasının formalaşmasına mane olur. Nəticədə cəmiyyət üçün anlaşılmaz və ədalətsiz görünən qərarlar ortaya çıxır.
Ümumilikdə demək olar ki, Cinayət Məcəlləsində nəzərdə tutulan cəzalar nəzəri baxımdan effektivdir, lakin praktikada bu effektivlik hər zaman təmin olunmur. Problemin kökü daha çox icra mexanizmlərində, məhkəmə təcrübəsində vahidliyin olmamasında və cəzanın qaçılmazlığı prinsipinin tam tətbiq edilməməsindədir. Real nəticə əldə etmək üçün cəzaların sərtləşdirilməsindən daha çox, mövcud cəzaların ardıcıl, ədalətli və qaçılmaz şəkildə icrası təmin edilməlidir”.
Mənbə: https://sonxeber.az/385978/cinayet-mecellesi-ile-teyin-olunan-ceza-mehkeme-hokmu-ile-bitmir-aciqlama
