Memento Mori Nədir? Mənası, Tarixi və Müasir Həyatda Önəmi
Memento mori latın dilindən tərcümədə “öləcəyini xatırla” anlamına gəlir. İlk baxışda bu ifadə bir az qaranlıq səslənə bilər. Amma mahiyyəti düşündüyümüzdən qat-qat işıqlıdır. Bu fikir insana ölümün qaçılmaz olduğunu xatırladaraq, indiki anı daha şüurlu və dəyərli yaşamağa çağırır.
Memento mori menasi
Tarixi və fəlsəfi köklər
Memento mori anlayışının izləri qədim Roma dövrünə gedib çıxır. Rəvayətə görə, qalib sərkərdələr zəfər yürüşü zamanı arxalarında dayanan bir kölə tərəfindən səssizcə bu sözlərlə xəbərdar edilirdi: “Unutma, sən də öləcəksən.”
Bu fikir sonradan müxtəlif fəlsəfi məktəblərdə, xüsusilə stoisizmdə mühüm yer tutdu. Orta əsrlərdə isə memento mori dini kontekstdə istifadə edilərək insanları təvazökarlığa və mənəvi həyata yönəldirdi.
Memento mori və stoik fəlsəfə
Stoiklər üçün memento mori sadəcə ölüm haqqında düşünmək deyildi. Bu, emosional dayanıqlıq və düzgün prioritetlər qurmaq aləti idi. Markus Avrelius, Seneka və Epiktet kimi stoik filosoflar ölümün qaçılmazlığını qəbul etməyin qorxunu azaltdığını və azadlıq hissi yaratdığını vurğulayırdılar.
Stoik yanaşmaya görə:
- Nəzarətimizdə olmayan şeylərə bağlanmamalıyıq
- Hər gün son günümüz ola bilərsə, hərəkətlərimiz daha dürüst olar
- Kiçik problemlər birdən-birə “o qədər də vacib deyilmiş” səviyyəsinə enər
Bir sözlə, memento mori stoiklər üçün zehni minimalist rejim idi.
Sənət və simvollarda memento mori
Memento mori anlayışı əsrlər boyu sənətdə güclü simvollarla ifadə olunub. Kəllə sümükləri, qum saatları, solmuş çiçəklər və yanıb sönən şamlar bu ideyanın vizual təmsilləridir.
Renessans dövrü rəssamları bu simvollardan istifadə edərək tamaşaçıya səssiz bir sual ünvanlayırdı: “Bütün bunlar keçicidirsə, sən nəyə dəyər verirsən?”
Müasir dövrdə isə bu simvollar tatu sənətində, dizaynda və hətta pop mədəniyyətdə yenidən populyarlıq qazanıb.
Memento mori müasir həyatda necə başa düşülür?
Bugünkü sürətli və rəqəmsal dünyada memento mori daha aktualdır. Daim tələsdiyimiz, bildirişlər arasında itdiyimiz bir zamanda bu anlayış bizi yavaşlamağa dəvət edir.
Müasir kontekstdə memento mori:
- Karyera ilə həyat balansını yenidən düşünməyə kömək edir
- Münasibətlərə daha çox dəyər verməyi xatırladır
- “Sonra edərəm” vərdişini sual altına alır
Qısacası, gələcək planlar qurarkən indini qaçırmamağı tövsiyə edir. Bir az ironik səslənsə də, ölümü xatırlamaq həyatı xilas edir.
Memento mori ilə bağlı yanlış anlaşılmalar
Bu anlayış tez-tez pessimizmlə səhv salınır. Halbuki memento mori həyat sevincini azaltmaq üçün yox, onu dərinləşdirmək üçündür. Bu fikir insanı depressiyaya sürükləməməli, əksinə, aydınlaşdırmalıdır.
Yanlış düşüncələrdən bəziləri:
- “Bu fikir insanı qorxudur” – əslində qorxunu azaldır
- “Həyatdan zövq almağa mane olur” – zövqü daha şüurlu edir
- “Çox qaranlıq fəlsəfədir” – sadəcə çox dürüstdür
Memento mori prinsiplərini gündəlik həyata tətbiq etmək
Bu anlayışı praktik şəkildə yaşamaq mümkündür. Bunun üçün dramatik addımlar atmağa ehtiyac yoxdur.
Məsələn:
- Günün sonunda “Bu günü mənalı keçirdimmi?” sualını vermək
- Vacib insanlara təxirə salmadan vaxt ayırmaq
- Dəyər vermədiyin şeylərə “yox” deməyi öyrənmək
Bunlar kiçik addımlar kimi görünsə də, uzunmüddətli təsiri böyükdür. Gələcəkdə özünə təşəkkür edəcəyin növdən.
